Ζούμε καλύτερα από ποτέ, αλλά αισθανόμαστε χειρότερα από όσο θα περιμέναμε
Γράφει η Ντιάνα Τσερβονίδου
Αν κάποιος παρατηρήσει την καθημερινότητα των σύγχρονων κοινωνιών, εύκολα θα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ζούμε στην πιο προνομιούχα περίοδο της ανθρώπινης ιστορίας. Η τεχνολογία έχει καταργήσει αποστάσεις, έχει απλοποιήσει διαδικασίες που άλλοτε απαιτούσαν ατελείωτο χρόνο και κόπο, ενώ η παραγωγή αγαθών έχει φτάσει σε επίπεδα που προηγούμενες γενιές δύσκολα θα μπορούσαν να φανταστούν. Τα καταστήματα είναι γεμάτα προϊόντα, τα σούπερ μάρκετ ξεχειλίζουν από επιλογές και η πρόσβαση σε αγαθά που κάποτε θεωρούνταν πολυτέλεια είναι πλέον δεδομένη για ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού.
Και όμως, μέσα σε αυτή τη φαινομενική αφθονία, κάτι μοιάζει να λείπει.
Παρά την υλική πρόοδο, η ευτυχία δεν φαίνεται να ακολουθεί την ίδια ανοδική πορεία. Αντιθέτως, όλο και περισσότεροι άνθρωποι εκφράζουν αισθήματα άγχους, ανασφάλειας, ψυχικής κόπωσης και βαθιάς ανικανοποίησης. Οι κοινωνίες μας διαθέτουν περισσότερα μέσα από ποτέ, αλλά λιγότερη γαλήνη. Περισσότερες ευκολίες, αλλά λιγότερη εσωτερική ισορροπία. Περισσότερη επικοινωνιακή τεχνολογία, αλλά λιγότερη ουσιαστική επικοινωνία.
Το παράδοξο αυτό αξίζει να μας προβληματίσει.
Η οικονομία της κατανάλωσης μάς έπεισε για δεκαετίες ότι η ευτυχία βρίσκεται πάντα στο επόμενο απόκτημα. Στο καινούργιο κινητό, στο πιο σύγχρονο αυτοκίνητο, στο επώνυμο ρούχο, στο μεγαλύτερο σπίτι. Η αγορά λειτουργεί με βάση την καλλιέργεια διαρκών επιθυμιών. Μόλις αποκτηθεί κάτι, σχεδόν αμέσως χάνει τη λάμψη του και αντικαθίσταται από μια νέα ανάγκη. Έτσι δημιουργείται ένας ατέρμονος κύκλος επιθυμίας και κατανάλωσης που συντηρεί την οικονομία, αλλά όχι απαραίτητα και την ανθρώπινη ευτυχία.
Σήμερα δεν αποτελεί ιδιαίτερο κατόρθωμα να αγοράσει κάποιος ένα μπλουζάκι γνωστού οίκου, ένα ακριβό αξεσουάρ ή οποιοδήποτε καταναλωτικό αγαθό. Ακόμη και τα σύμβολα κοινωνικού κύρους έχουν γίνει μαζικά προσβάσιμα ή αντιγράφονται σε τέτοιο βαθμό ώστε να χάνουν την αποκλειστικότητά τους. Παρ’ όλα αυτά, η ικανοποίηση που προσφέρουν είναι σύντομη και επιφανειακή. Δεν γεμίζουν το εσωτερικό κενό ούτε απαντούν στα βαθύτερα υπαρξιακά ερωτήματα του ανθρώπου.
Ταυτόχρονα, η καθημερινότητα έχει μετατραπεί σε έναν αδιάκοπο αγώνα δρόμου. Οι άνθρωποι τρέχουν από υποχρέωση σε υποχρέωση, από εργασία σε εργασία, από οθόνη σε οθόνη. Η παραγωγικότητα έχει αναχθεί σε ύψιστη αρετή και η συνεχής απασχόληση θεωρείται σχεδόν ένδειξη επιτυχίας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο χρόνος για περισυλλογή, για ανθρώπινη επαφή, για πραγματική ξεκούραση και για ουσιαστικές σχέσεις συρρικνώνεται δραματικά.
Πολλοί μοιάζουν με καλοκουρδισμένα ρομπότ που ακολουθούν ένα αυστηρό πρόγραμμα χωρίς να έχουν την ευκαιρία να αναρωτηθούν αν η ζωή που ζουν είναι πραγματικά η ζωή που επιθυμούν. Κυνηγούν προθεσμίες, λογαριασμούς, στόχους και υποχρεώσεις, ενώ οι πιο πολύτιμες στιγμές περνούν απαρατήρητες. Ένα οικογενειακό τραπέζι, μια συζήτηση με έναν φίλο, ένα απόγευμα χωρίς βιασύνη, ένα παιχνίδι με τα παιδιά, όλα εκείνα τα μικρά γεγονότα που συνθέτουν την ουσία της ζωής θυσιάζονται συχνά στον βωμό της συνεχούς δραστηριότητας.
Δεν είναι τυχαίο ότι η ψυχική υγεία βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου. Η αύξηση των ψυχοθεραπειών, των συνεδριών αυτογνωσίας και της αναζήτησης βοήθειας από ειδικούς δεν αποτελεί απλώς μια μόδα της εποχής. Αντανακλά μια βαθύτερη κοινωνική πραγματικότητα. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι αναζητούν απαντήσεις για το άγχος τους, για τις φοβίες τους, για την αίσθηση ότι κάτι σημαντικό λείπει από τη ζωή τους παρά τις εξωτερικές επιτυχίες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η αγωνία για το μέλλον των παιδιών. Σε μια εποχή όπου οι δυνατότητες είναι θεωρητικά περισσότερες από ποτέ, οι γονείς αισθάνονται μεγαλύτερη αβεβαιότητα. Αναρωτιούνται αν τα παιδιά τους θα μπορέσουν να ζήσουν με αξιοπρέπεια, να δημιουργήσουν οικογένεια, να αποκτήσουν σταθερή εργασία ή να βρουν νόημα μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Η τεχνολογική πρόοδος δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη αύξηση της αίσθησης ασφάλειας.
Ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της εποχής μας να είναι ότι συγχέουμε την ποιότητα ζωής με το επίπεδο κατανάλωσης. Μετράμε την πρόοδο με οικονομικούς δείκτες, αλλά δυσκολευόμαστε να μετρήσουμε την ανθρώπινη πληρότητα. Μπορεί να έχουμε περισσότερα αγαθά, αλλά λιγότερο χρόνο. Περισσότερους διαδικτυακούς φίλους, αλλά λιγότερες αληθινές φιλίες. Περισσότερες πληροφορίες, αλλά λιγότερη σοφία. Περισσότερα μέσα επικοινωνίας, αλλά λιγότερο διάλογο.
Η αληθινή ευημερία δεν βρίσκεται αποκλειστικά στα ράφια των καταστημάτων ούτε στους τραπεζικούς λογαριασμούς. Βρίσκεται στις ανθρώπινες σχέσεις, στην αίσθηση του «ανήκειν», στη δημιουργικότητα, στην προσφορά, στην αγάπη και στην ουσιαστική επικοινωνία. Βρίσκεται στην ικανότητα να απολαμβάνουμε τη στιγμή χωρίς να αναζητούμε διαρκώς την επόμενη αγορά ή την επόμενη επιτυχία.
Ίσως λοιπόν η μεγαλύτερη πρόκληση του 21ου αιώνα να μην είναι η παραγωγή περισσότερων αγαθών, αλλά η επανανακάλυψη όσων δεν μπορούν να αγοραστούν. Να ξαναβρούμε τον χρόνο που χάσαμε, τις συζητήσεις που παραμελήσαμε, τις σχέσεις που αφήσαμε να ατονήσουν και τα όνειρα που αναβάλαμε επ’ αόριστον. Γιατί στο τέλος της ημέρας, η αξία μιας κοινωνίας δεν κρίνεται από το πόσα καταναλώνει, αλλά από το πόσο ανθρώπινα ζει. Και εκεί βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο έλλειμμα της εποχής μας…
Fonitisxanthis.gr